Virtual olamda din omilini tadqiq etishning ahamiyati
Jahonda ro‘y berayotgan globallashuv diniy g‘oyalarning virtual makonda tarqalish jarayonini tezlashtirib, diniy mediakontentning keskin o‘sishiga olib keldi. Diniy mazmundagi materiallarda ma’naviy qadriyatlarni targ‘ib qilish bilan bir qatorda, diniy aqidalar niqobidagi ekstremistik g‘oyalar ham tarqalmoqda. Shu bois “islom ma’rifati g‘oyalarini chuqur o‘rganish va dunyoga targ‘ib etish bo‘yicha sa’y-harakatlari”[1], shuningdek jamiyatda diniy bag‘rikenglik buzilishiga olib keladigan g‘oyalar tarqalishining oldini olish”[2] muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Dunyodagi dinshunoslik va islomshunoslikka ixtisoslashgan ilmiy markazlarda virtual olamda din omili xususiyatlari hamda diniy mediakontentning qiyosiy tahliliga oid muammolar dinshunoslarning keng ko‘lamli gumanitar fanlar bilan hamkorlikdagi faoliyati natijasida o‘rganilmoqda. Hozirgi vaqtda mediakontentning xususiyatlari, statistik va kontent tahlillari bilan bog‘liq izlanishlar amalga oshirilmoqda. Diniy mediakontentni o‘rganishda dinshunoslik, din tarixi, din sotsio-psixologiyasi kabi fan sohalari doirasida tadqiqotlar olib borilayotgani uning fanlararo va zamonaviy sinkretik yondashuv talab qilayotganini ko‘rsatadi. Internet va din, “raqamlashtirilgan din”, media va din tushunchalarining dunyo aholisining ijtimoiy-madaniy hamda diniy hayotiga ta’siri sababli diniy mediakontentlarni ilmiy-konseptual o‘rganish dolzarb ahamiyat kasb etib, davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanmoqda.
Yangi O‘zbekistonda internet tarmog‘idagi diniy mediakontent foydalanuvchilarning vijdon erkinligi huquqini ta’minlash, diniy bag‘rikenglik va konfessiyalararo totuvlikni mustahkamlash, shuningdek jahon sivilizatsiyasi rivojiga ulkan hissa qo‘shgan mutafakkir allomalar — Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiylarning boy ma’naviy va ilmiy merosidagi insonparvarlik, ezgulik va tinchlik kabi umuminsoniy g‘oyalarni chuqur o‘rganish orqali madaniyat va ma’rifat rivojiga xizmat qilmoqda. “Ommaviy axborot vositalarida, shu jumladan Internet jahon axborot tarmogʻida diniy-maʼrifiy sohadagi yagona davlat siyosatiga nisbatan noxolis maʼlumotlar tarqalishining oldini olish hamda diniy mutaassiblik va ekstremizm ruhidagi axborotlarga tezkor va ilmiy raddiyalar berish”[3] muhim ahamiyat kasb etayotganini izohlaydi.
Aholi orasida birdamlik, o‘zaro hurmat va mehr-oqibat ruhini kuchaytirish, ijtimoiy-ma’naviy muhit barqarorligini ta’minlashga qaratilgan dolzarb ilmiy tadqiqotlarni qo‘llab-quvvatlash vazifasi davlat siyosati darajasiga ko‘tarilgan[4]. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 21-apreldagi PF-68-son “Fuqarolarning vijdon erkinligi huquqi kafolatlarini yanada mustahkamlash hamda diniy-ma’rifiy sohadagi islohotlarni yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni, 2023-yil 30-apreldagi PF-4947-son “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risidagi Farmoni hamda Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 20-avgustdagi 521-son “O‘zbekiston Respublikasi Din ishlari bo‘yicha qo‘mitasi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi qarorida belgilangan vazifalar yuqoridagi mavzuda tadqiqot olib borish naqadar ahamiyatli ekanini isbotlaydi.
Abduraimova Shahzoda Abdulatip qizi
O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi
“Dinshunoslik va jahon dinlarini qiyosiy o'rganish UNESKO” kafedrasi
tadqiqotchisi
[1] O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 80-sessiyasidagi nutqi. 23.09.2025. https://president.uz/oz/lists/view/8525
[2] Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 14-apreldagi PQ-180-son “Diniy mazmundagi materiallarni tayyorlash, olib kirish va tarqatish hamda dinshunoslik ekspertizasini o‘tkazish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi Qarori. – [https://lex.uz/ru/docs/5957921](https://lex.uz/ru/docs/5957921)
[3] Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Oʻzbekiston Respublikasi Din ishlari boʻyicha qoʻmitasi toʻgʻrisidagi nizomni tasdiqlash haqida”- 20.08.2025 yildagi 521-son qarori. https://lex.uz/ru/docs/-7691291
[4] Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining“Fuqarolarning vijdon erkinligi huquqi kafolatlarini yanada mustahkamlash hamda diniy-maʼrifiy sohadagi islohotlarni yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 21.04.2025 yildagi PF-68-son Farmoni. (https://www.lex.uz/uz/docs/-7486257)