Oʻzbekistonda diniy bagʻrikenglik va millatlararo totuvlik masalasi davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlaridan biri sifatida shakllangan boʻlib, bu tamoyillar mamlakatning ijtimoiy barqarorligi hamda izchil rivojlanishida muhim oʻrin tutadi. Ayniqsa, globallashuv jarayonlari kuchayib borayotgan bugungi davrda turli madaniyat va eʼtiqodlar oʻrtasidagi oʻzaro hurmat va hamjihatlikni taʼminlash har bir davlat oldida turgan dolzarb vazifalardan biridir. Shu maʼnoda, Oʻzbekiston tajribasi oʻziga xos va eʼtiborga molik model sifatida namoyon boʻlmoqda.
Mustaqillik yillaridan boshlab respublikada turli millat va konfessiya vakillarining tinch-totuv yashashini taʼminlash, ularning huquq va erkinliklarini kafolatlash, shuningdek, diniy eʼtiqod erkinligini mustahkamlashga alohida eʼtibor qaratib kelinmoqda. Bu borada amalga oshirilayotgan islohotlar nafaqat huquqiy, balki ijtimoiy-maʼnaviy asoslarda ham izchil olib borilayotgani bilan ahamiyatlidir.
Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida barcha fuqarolarning millati, dini, tili va ijtimoiy kelib chiqishidan qatʼi nazar teng huquqliligi belgilangan boʻlib, ushbu norma amaliyotda ham izchil taʼminlanmoqda. Xususan, “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar toʻgʻrisida”gi qonun diniy faoliyatni tartibga solish, diniy tashkilotlarning huquqiy maqomini belgilash hamda fuqarolarning eʼtiqod erkinligini kafolatlashda muhim normativ-huquqiy asos boʻlib xizmat qilmoqda. Mazkur huquqiy baza jamiyatda adolat, tenglik va oʻzaro hurmat tamoyillarini mustahkamlashga xizmat qilmoqda.
Bugungi kunda Oʻzbekistonda 16 ta diniy konfessiyaga mansub 2300 dan ortiq diniy tashkilotlar faoliyat yuritayotgani mamlakatda diniy xilma-xillik va bagʻrikenglik muhitining shakllanganidan dalolat beradi. Islom dini bilan bir qatorda xristianlikning turli yoʻnalishlari, buddizm va boshqa din vakillari oʻz faoliyatini erkin amalga oshirmoqda. Bu jarayonda davlat tomonidan diniy tashkilotlar faoliyatiga aralashmaslik tamoyili bilan birga, qonuniylik va ijtimoiy barqarorlikni taʼminlashga qaratilgan muvozanatli siyosat olib borilmoqda. Shu bilan birga, turli konfessiya vakillari oʻrtasida muloqot madaniyatini shakllantirish, oʻzaro ishonchni mustahkamlashga qaratilgan tashabbuslar ham keng qoʻllab-quvvatlanmoqda.
Shu bilan birga, millatlararo totuvlikni mustahkamlash maqsadida respublikada 100 dan ortiq millat va elat vakillari yashab, ularning madaniy merosini rivojlantirish uchun 140 dan ortiq milliy madaniy markazlar faoliyat koʻrsatmoqda. Mazkur markazlar milliy qadriyatlarni saqlash, madaniyatlararo muloqotni rivojlantirish va jamiyatda oʻzaro hurmat muhitini mustahkamlashda muhim ijtimoiy institut sifatida namoyon boʻlmoqda. Ular orqali turli millat vakillarining urf-odatlari, anʼanalari va madaniy merosi asrab-avaylanib, kelgusi avlodlarga yetkazilmoqda.
Alohida taʼkidlash joizki, Oʻzbekistonda shakllangan bagʻrikenglik muhiti nafaqat ichki barqarorlikni taʼminlashga, balki mamlakatning xalqaro maydondagi ijobiy imijini mustahkamlashga ham xizmat qilmoqda. Turli xalqaro tashkilotlar tomonidan Oʻzbekiston tajribasining eʼtirof etilishi, diniy bagʻrikenglik va millatlararo totuvlik sohasida amalga oshirilayotgan ishlarning samaradorligini koʻrsatadi.
Shuningdek, jamiyatda bagʻrikenglik madaniyatini yanada rivojlantirishda taʼlim muassasalari, ommaviy axborot vositalari va fuqarolik jamiyati institutlarining oʻrni beqiyosdir. Ayniqsa, yoshlar ongida turli madaniyat va eʼtiqodlarga nisbatan hurmat ruhini shakllantirish, ularni zararli gʻoya va taʼsirlardan himoya qilish bugungi kunning muhim vazifalaridan biri hisoblanadi. Bu borada maʼnaviy-maʼrifiy ishlarning tizimli tashkil etilishi muhim ahamiyat kasb etadi.
Xulosa qilib aytganda, Oʻzbekistonda diniy bagʻrikenglik va millatlararo totuvlikni taʼminlash borasida amalga oshirilayotgan izchil siyosat jamiyat barqarorligi, ijtimoiy hamjihatlik va taraqqiyotning muhim omili sifatida namoyon boʻlmoqda. Mazkur tajriba nafaqat mamlakat ichida, balki mintaqaviy va xalqaro miqyosda ham muhim ahamiyatga ega boʻlib, turli xalqlar va eʼtiqodlar oʻrtasida tinchlik va hamjihatlikni taʼminlashda oʻrnak boʻla oladi.
O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi tadqiqotchisi
Jumayev Shohruh Shuhratjon o‘g‘li