GʻOYIBONA MUHABBAT VA ONA ROZILIGI TIMSOLI
Sulton Uvays Qaraniy ziyoratgohi
(2017–2021 yillar)
Namangan viloyatining Chortoq tumani, togʻlarga tutash Baliqkoʻl qishlogʻida inson qalbini sokinlik va tafakkurga chorlaydigan bir tabarruk maskan bor. Bu yerda moviy osmon, yashil daraxtlar, favvoralar sadosi va ulugʻvor ayvonlar bir-biriga uygʻunlashib, ziyoratchiga goʻyo bir boqiy haqiqatni soʻzlaydi: chin muhabbat masofa bilmaydi, ona roziligi esa insonni maʼnaviy yuksaklikka olib chiqadi.
Bu – islom olamida Paygʻambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallamga gʻoyibona muhabbati va onasiga beqiyos xizmati bilan shuhrat qozongan Sulton Uvays Qaraniy nomi bilan bogʻliq ziyoratgohdir.
Bugun majmuaga kirgan kishi mahobatli maqbara, bir ming toʻrt yuz namozxonga moʻljallangan masjid, kutubxona, muzey, mehmonxona, favvora va soʻlim bogʻlarni koʻradi. Biroq bu goʻzallik oʻz-oʻzidan paydo boʻlgan emas. Yaqin oʻtmishda imkoniyatlari cheklangan, binolari taʼmirga muhtoj qadamjoning taqdiri Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2017 yil 7 iyuldagi tashrifi bilan tubdan oʻzgardi.
Davlat rahbari Sulton Uvays Qaraniy ziyoratgohini qadimiy meʼmoriy anʼanalar asosida qayta qurish, uni keng va obod majmuaga aylantirish, ziyoratchilar uchun barcha sharoitlarni yaratish va kutubxona tashkil etish tashabbusini ilgari surdi. Ana shu tarixiy qaror tufayli Baliqkoʻlda qariyb toʻrt yil davom etgan ulkan bunyodkorlik harakati boshlandi. 2021 yil 20 fevralda esa yangilangan majmua xalqqa tantanali ravishda topshirildi.
Bu ochilish bir qurilish obʼyektining ishga tushishi emas edi. Bu – ona roziligi, Paygʻambarga muhabbat, kamtarlik va xolis xizmat kabi azaliy qadriyatlarning Yangi Oʻzbekiston maʼnaviy hayotiga muhtasham qaytishi edi.
Yamandan taralgan gʻoyibona muhabbat
Abu Amr Uvays ibn Omir al-Qaraniy al-Murodiy al-Yamaniy (vaf. 37/657 yil) islom tarixida tobeinlarning mashhur zohidlaridan biri sifatida eʼtirof etiladi. U asli Yamanning Radmon degan joyidan boʻlib, “Qaran” Murod qabilasining bir tarmogʻi hisoblangan. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam hayotlik chogʻlarida islomni qabul qilgan, ammo onasiga xizmat qilishni oʻzining eng muhim burchi deb bilgani sababli u zot bilan yuzma-yuz uchrasha olmagan. Sahobiy – Paygʻambarimiz alayhissalomni koʻrib, u zotga imon keltirgan inson. Tobein esa sahobalar bilan uchrashib, ulardan ilm va ibrat olgan keyingi avlod vakilidir. Uvays Qaraniyning maqomi shundaki, u Rasulullohni koʻrmagan boʻlsa-da, u zotga boʻlgan muhabbati, taqvosi va ixlosi bilan buyuk sahobalar ehtiromiga sazovor boʻlgan. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Uvays al-Qaraniyning fazilatini sahobalarga bayon qilganlar. Imom Muslim rivoyat qilgan hadis uning tobeinlar orasidagi yuksak maqomini koʻrsatuvchi eng muhim ilmiy dalillardan biridir.
Umar ibn Xattob aytadilar: “Men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning shunday deganlarini eshitganman: “Sizlarning oldingizga Yaman ahlining yordamchi guruhlari bilan Murod qabilasidan, keyin Qaran urugʻidan Uvays ibn Omir keladi. Unda pes kasalligi boʻlgan va undan bir dirham miqdoridagi joydan boshqa qismi tuzalgan. Uning onasi bor va u onasiga juda yaxshilik qiluvchidir. Agar Alloh nomi bilan qasam ichsa, Alloh uning qasamini amalga oshiradi. Agar sening imkoning boʻlsa, undan sen uchun istigʻfor qilishini soʻra”.
“Sahihi Muslim”dan
Uvays Qaraniyning hayoti insonning qadri odamlar oldidagi mashhurlik bilan oʻlchanmasligini koʻrsatadi. U zamonasining hukmdori emas, katta qoʻshin sohibi yoki boy savdogar ham boʻlmagan. Oddiy hayot kechirgan, kamtarona mehnat qilgan, ibodat va onasi xizmati bilan mashgʻul boʻlgan. Ammo qalbining pokligi uni islom maʼnaviyati tarixida abadiy nomga aylantirdi.
Imom Muslim keltirgan rivoyatga koʻra, Umar ibn Xattob roziyallohu anhu Yamandan kelgan yordamchi guruhlar orasida Uvays ibn Omirni surishtirgan. Uning Murod qabilasi, Qaran urugʻidan ekani, ilgari oq dogʻ kasalligi boʻlib, bir dirham miqdoridagi joydan boshqa qismi tuzalgani va onasiga yaxshilik qiluvchi inson ekanini aniqlagach, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning koʻrsatmalariga binoan undan oʻz haqlariga istigʻfor aytishini soʻragan. Butun musulmon ummatiga rahbarlik qilgan buyuk xalifaning kamtar yamanlik zotdan duo soʻrashi islomda haqiqiy ulugʻlik mansabda emas, taqvo va xolislikda ekanining buyuk dalilidir.
Uvays Qaraniy Umar ibn Xattob va Ali ibn Abu Tolib roziyallohu anhumodan oz miqdorda hadis rivoyat qilgan. Undan Yusayr ibn Amr, Abdurrahmon ibn Abu Laylo, Abu Abd Rab ad-Dimashqiy va boshqalar xabar hamda hikoyalar naql qilganlar. U musnad, yaʼni zanjiri uzluksiz biror hadis rivoyat qilmagan boʻlsa-da, manbalarda Allohning taqvodor valiylaridan va ixlosli bandalaridan biri sifatida eʼtirof etilgan.
Uvays Qaraniy hijriy 19 yillar atrofida Kufa shahriga koʻchib kelgan. Keyinchalik Kufa qoʻshini safida Nihovand jangida ishtirok etgan. U odamlar nazaridan chetda, nomaʼlum holda yashashga intilgan, ammo Umar ibn Xattob roziyallohu anhu bilan uchrashuvidan soʻng uning nomi keng tarqalgan. Valiylikka eltgan yoʻl
Sulton Uvays Qaraniy siymosini onaga xizmat fazilatidan ayri tasavvur qilib boʻlmaydi. Manbalar va xalq rivoyatlarida uning keksa, ehtiyojmand onasini yolgʻiz qoldirmasdan, butun mehri va imkoniyatini uning xizmatiga bagʻishlagani alohida ulugʻlanadi. Paygʻambarimiz alayhissalomni koʻrish orzusi qalbini toʻldirgan boʻlsa-da, ona oldidagi burchni tark etmagani uning maʼnaviy qiyofasini belgilaydi.
Bu voqeaning mohiyati tanlovda namoyon boʻladi. Bir tarafda inson umridagi eng buyuk orzu – Rasululloh diydorini koʻrish, ikkinchi tarafda esa keksa onaning xizmati va roziligi. Uvays Qaraniy orzuni emas, burchni ustun qoʻydi. Shu sabab u zohiriy uchrashuvga yetishmagan boʻlsa ham, gʻoyibona muhabbatning eng yuksak maqomiga erishdi.
Ona xizmati uning uchun oddiy farzandlik burchi emas, ibodat va kamolot maktabi edi. Keksani parvarishlash sabrni, tunlari bedor turish fidoyilikni, oʻz istagini orqaga surish esa nafsni jilovlashni talab etadi. Uvaysning maʼnaviy yuksakligi uzoq xilvatlarda emas, onasining kundalik ehtiyojlarini ado etishda toblandi.
Shu bois u zotning nomi bugungi yoshlar uchun ham gʻoyat katta tarbiyaviy kuchga ega. Zamonaviy hayotning shoshqaloq surʼatida keksa ota-onaga vaqt ajratish, ularning soʻzini tinglash, duosini olish va ogʻirini yengil qilish baʼzan ikkinchi darajali vazifadek qabul qilinishi mumkin. Sulton Uvays Qaraniy hayoti esa insonning eng buyuk maʼnaviy martabasi aynan oila oldidagi masʼuliyatdan boshlanishini eslatadi.
Onaga ehtirom milliy qadriyatlarimizning ham muqaddas asosidir. Oʻzbek xonadonida ona duosi yoʻl ochuvchi nur, ota roziligi esa hayot barakasi deb bilinadi. Baliqkoʻlda Sulton Uvays Qaraniy va Bibi Naima ona nomlari bilan bogʻliq ikki ziyoratgohning yonma-yon obod qilinishi islomiy maʼrifat bilan milliy oila madaniyatining goʻzal uygʻunligini namoyon etadi.
https://ziyo.uz/uploads/1787987294575-yev34.webp
Uvaysiylik – masofadan ustun maʼnaviy rishta
Tasavvuf tarixidagi “uvaysiylik” degan tushuncha Sulton Uvays Qaraniy nomi bilan bogʻliq. U zot Paygʻambarimiz alayhissalom bilan zohiran uchrashmagan boʻlsa-da, gʻoyibona muhabbat va ruhiy bogʻlanish orqali kamol topgani maʼnaviy tarbiyaning oʻziga xos timsoliga aylangan. Keyingi asrlarda ustoz bilan bevosita uchrashmasdan, uning ruhiy merosi va taʼlimoti orqali kamolga yetgan zotlarga nisbatan “uvaysiy” atamasi qoʻllangan. Bu tushuncha Markaziy Osiyo tasavvuf tarixida ham muhim oʻrin tutadi. Xoja Bahouddin Naqshbandning oʻzidan ikki asr avval yashagan Abduxoliq Gʻijduvoniydan maʼnaviy tarbiya olgani “uvaysiylik” yoʻli bilan izohlangan.
Uvaysiylik insonni ustozning tashqi qiyofasiga emas, uning axloqi va maʼnaviy merosiga bogʻlaydi. Bu yerda soxta daʼvo yoki afsonaviylik emas, ezgu namunaga sadoqat muhim. Inson bir buyuk zot bilan bir davrda yashamagan boʻlsa ham, uning kitobini oʻqib, fazilatlarini oʻrganib va axloqini hayotiga tatbiq etib maʼnaviy bahra olishi mumkin.
Shu nuqtai nazardan Sulton Uvays Qaraniy ziyoratgohi ham oʻtmish bilan gʻoyibona suhbat maydonidir. Bu yerga kelgan inson u zotni koʻrmaydi, ammo onaga sadoqati, Paygʻambarga muhabbati, kamtarligi va duoga munosib hayoti bilan qalban uchrashadi. Qadamjoning eng katta maʼrifiy vazifasi ham ana shu uchrashuvni samimiy va mazmunli qilishdir.
Baliqkoʻlda asrlar osha yashagan xotira
Rivoyatlarga koʻra, Uvays Qaraniy hijriy 37, milodiy 657 yili Siffin jangida Ali ibn Abu Tolib roziyallohu anhu safida qatnashgan, piyoda askarlar orasida ikki qilich bilan jang qilgan va ogʻir yaralangan. Keyinchalik ana shu jarohatlar asoratidan vafot etgan. Ayrim tarixiy manbalar uning Raqqa shahrida vafot etganini koʻrsatadi; eng mashhur va keng tarqalgan qarashga koʻra ham uning qabri Raqqadadir.
Yoqut Hamaviy Uvays al-Qaraniyga nisbat berilgan ziyoratgohlar Jobiya, Aleksandriya va Diyor Bakr hududlarida ham borligini qayd etgan. Raqqada uning qabri yonida masjid joylashgan boʻlib, qabr ustida turli davrlarda maqbaralar tiklangan: 1737 yili Raqqa voliysi Rizvon Posho yangi maqbara qurdirgan, 1988 yili esa bu yerda zamonaviy yodgorlik majmuasi bunyod etilgan. Shu bois Baliqkoʻldagi qadamjo Uvays Qaraniyning dafn joyi degan qatʼiy tarixiy daʼvo emas, balki xalqimizning u zotga boʻlgan asriy muhabbati, maʼnaviy xotirasi va ziyorat anʼanasini mujassam etgan tabarruk maskan sifatida talqin etilishi ilmiy jihatdan toʻgʻriroqdir.
Mahalliy rivoyatlarda Uvays Qaraniyning onasi Bibi Naima bilan bu hududga kelgani, onalari shu yerda vafot etgani va suvga ehtiyoj tugʻilganda buloq paydo boʻlgani haqida hikoya qilinadi. Bunday rivoyatlar tarixiy dalildan koʻra xalqning onaga hurmat, duo va poklik haqidagi maʼnaviy tasavvurini ifodalaydi. Buloq, qadamjo va Bibi Naima maqbarasi avlodlar xotirasida oʻzaro bogʻliq muqaddas timsollarga aylangan.
Uvays Qaraniy ziyoratgohining janubiy tomonida joylashgan Bibi Naima ona maskani onalik sharafiga qoʻyilgan maʼnaviy haykaldir.
Bu yerga kirgan kishi valiyning kamoloti ortida uni tarbiyalagan, duo qilgan va xizmati nasib boʻlgan ona siymosi turganini anglaydi. Ziyoratgohlar tarixida moddiy inshootdan koʻra, xalq xotirasi uzoqroq yashaydi. Bino yemirilishi, yoʻl oʻzgarishi yoki bogʻ qurishi mumkin, ammo avloddan avlodga aytilgan ibratli hikoya muqaddas nomni saqlab qoladi. Baliqkoʻl ahli ham asrlar davomida Sulton Uvays va Bibi Naima xotirasini ziyorat, duo va rivoyatlar orqali asrab keldi.
Biroq XXI asrga kelib, bu maʼnaviy xazinani alloma maqomi va ziyoratchilar ehtiyojiga munosib meʼmoriy muhitda namoyon etish zarurati tugʻildi. Prezident Shavkat Mirziyoyevning tashabbusi xalq xotirasi bilan davlat bunyodkorlik qudratini birlashtirib, ana shu tarixiy vazifani roʻyobga chiqardi.
2017 yil 7 iyul – tarixiy burilish
Prezident Shavkat Mirziyoyev 2017 yil 7 iyul kuni Namangan viloyatiga tashrifi doirasida Chortoq tumanidagi Sulton Uvays Qaraniy ziyoratgohini rekonstruksiya qilish loyihasi bilan shaxsan tanishdi. Oʻsha paytda qadamjo maqbara, masjid, ramziy darvoza va muzeydan iborat edi. Mavjud imkoniyatlar esa ziyoratchilar oqimi va maskanning maʼnaviy maqomiga toʻliq javob bermasdi.
Davlat rahbari qadamjoni qadimiy usulda qayta taʼmirlash, keng hamda obod ziyoratgohga aylantirish, keluvchilar uchun zarur sharoitlarni yaratish va kutubxona tashkil qilish boʻyicha tavsiyalar berdi. Bu yondashuvning har bir qismi chuqur mazmunga ega edi.
“Qadimiy usulda taʼmirlash” – tarixiy ruh va milliy meʼmorlikni asrashni anglatardi. “Keng va obod ziyoratgoh” – minglab insonlarni munosib qabul qiladigan infratuzilmani talab etardi. “Ziyoratchilarga sharoit” – masjid, tahoratxona, mehmonxona, soya-salqin joylar va xizmat shoxobchalarini nazarda tutardi. “Kutubxona tashkil etish” esa obodlikning maʼrifiy mazmunini belgilardi.
Prezident uchun ziyoratgoh faqat duo qilib qaytiladigan manzil emas, inson oʻzi bilan bilim, ibrat va maʼnaviy kuch olib ketadigan maktab boʻlishi kerak edi. Shu sabab loyihada meʼmorlik, landshaft, ibodat, turizm va maʼrifat yagona majmua sifatida qaraldi.
Davlat rahbarining avliyolar va allomalar merosiga boʻlgan cheksiz ehtiromi aynan shunday amaliy qarorlarda namoyon boʻladi. U tarixiy shaxs nomini tilga olish bilan cheklanmay, uning maqomiga munosib makon, ilmiy talqin va yosh avlodga taʼsir qiladigan muhit yaratadi.
“Yoshlar ajdodlari tarixini chuqur oʻrgansin”.
Shavkat Mirziyoyev, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti
2017 yilgi Namangan tashrifida aytilgan bu daʼvat Sulton Uvays Qaraniy majmuasi gʻoyasiga ham toʻla mos edi. Qadamjo obod boʻlishi, avvalo, yoshlarning oʻz tarixiga yoʻl ochishi kerak edi.
Oʻn gektar hududdagi ulkan bunyodkorlik
Prezident tashrifidan soʻng loyihalashtirish, qurilish, rekonstruksiya va koʻkalamzorlashtirish ishlari keng miqyosda boshlandi. Asosiy ziyoratgohning olti gektar maydoni obod qilindi. Minglab manzarali daraxt va gul koʻchatlari ekildi. Qadim qadamjoning tabiiy muhiti saqlangan holda, zamonaviy landshaft yechimlari yaratildi. Sulton Uvays Qaraniy nomi bilan bogʻliq maqbara toʻliq qayta qurildi. Uning yonida ziyoratchilar tilovat qilishi, sukutda tafakkur etishi va issiq kunlarda orom olishi uchun ayvon barpo etildi. Milliy meʼmorlikka xos ravoq, gumbaz va naqshlar maskanning tarixiy ruhiga moslashtirildi.
Bir vaqtning oʻzida bir ming toʻrt yuz kishini qabul qiladigan muhtasham masjid bunyod etildi. Tahoratxona va zarur muhandislik tarmoqlari tashkil qilindi. Katta jamoatni qabul qiladigan masjid qadamjoning diniy va ijtimoiy vazifasini yangi bosqichga koʻtardi. Juma, hayit va boshqa muborak kunlarda ziyoratchilar ibodatni munosib sharoitda ado etish imkoniga ega boʻldi.
“Yoshlar ajdodlari tarixini chuqur oʻrgansin”.
Shavkat Mirziyoyev, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti
Zamonaviy mehmonxona uzoq viloyatlar va xorijdan kelgan ziyoratchilar uchun dam olish imkonini yaratdi. Dam olish ayvonlari, xizmat koʻrsatish shoxobchalari va yoʻlaklar majmuadagi harakatni qulaylashtirdi. Uchta favvora va keng yashil hudud issiq iqlimda xushmanzara va salqin muhit hosil qildi.
Muzey Sulton Uvays Qaraniy hayoti, ziyoratgoh tarixi va mahalliy rivoyatlarni tizimli namoyon etishga xizmat qildi. Kutubxona esa Prezident belgilagan maʼrifiy maqsadning qalbiga aylandi. Bu yerda ziyoratchi u zot haqida eshitish bilan cheklanmay, islom tarixi, tobeinlar hayoti, ota-ona haqqi va milliy merosga doir adabiyotlar bilan tanishish imkoniga ega boʻldi.
Asosiy majmua bilan birga Bibi Naima ona ziyoratgohi ham eʼtibordan chetda qolmadi. Uning toʻrt gektar maydoni obodonlashtirilib, ming tupdan ziyod manzarali daraxt ekildi. Namozxona, salqin ayvon va ziyoratchilar uchun zarur sharoitlar yaxshilandi. Shu tariqa jami oʻn gektarga yaqin hududni qamrab olgan yaxlit maʼnaviy va tabiiy majmua shakllandi.
2019 yilga kelib masjid, maqbara va muzeydagi asosiy ishlar koʻzga tashlanib, atrof obodligi yangi qiyofa kasb etdi. Keyingi davrda qurilish va pardozlash, xizmat tizimlarini yoʻlga qoʻyish hamda majmuani tantanali ochilishga tayyorlash ishlari davom etdi.
2020 yil iyun oyida Prezident Shavkat Mirziyoyev majmuaga yana tashrif buyurib, amalga oshirilgan bunyodkorlik ishlari, jumladan, maqbara, masjid, ramziy darvoza, muzey va zamonaviy kutubxona faoliyati bilan tanishdi.
2021 yil – qutlugʻ dargohning xalqqa qaytishi
2021 yil 20 fevralda Sulton Uvays Qaraniy ziyoratgohi majmuasining tantanali ochilish marosimi boʻlib oʻtdi. Unda Namangan viloyati rahbariyati, Din ishlari boʻyicha qoʻmita, turizm sohasi mutasaddilari, Oʻzbekiston musulmonlari idorasi vakillari, ulamolar va keng jamoatchilik qatnashdi.
Ochilish bilan birga Sulton Uvays Qaraniy hayoti va maʼnaviy merosiga bagʻishlangan ilmiy anjumanning oʻtkazilishi majmua gʻoyasini yanada toʻliq namoyon etdi. Bu yerda meʼmoriy bunyodkorlik ilmiy tafakkur bilan, ziyorat maʼrifat bilan, tarix esa zamonaviy tadqiqot bilan birlashdi. Oʻzbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy (marhum) Usmonxon Alimov ochilish marosimida Sulton Uvays Qaraniyning islom tarixidagi maqomi, Rasulullohga gʻoyibona muhabbati va tobeinlar orasidagi yuksak obroʻsi haqida taʼsirchan soʻz yuritdi.
“Sulton Uvays Qaraniy hazratlari valiy zotlardan, Rasulullohga gʻoyibona oshiq boʻlganlarning sardori sifatida mashhurdir”.
Usmonxon Alimov, Oʻzbekiston musulmonlari idorasining sobiq raisi
Yangilangan majmua xalqimizga uzoq yillar maʼnaviyat va maʼrifat maskani sifatida xizmat qilishi tilandi. Bu niyat Prezident tashabbusining asl mohiyatini ifodalaydi: bino faqat bugun uchun emas, avlodlar tarbiyasi va millat xotirasi uchun qurildi.
2017 yili loyiha sifatida namoyish etilgan ezgu gʻoya 2021 yili voqelikka aylandi. Toʻrt yil ichida chekka qishloqdagi qadamjo Fargʻona vodiysining eng koʻrkam ziyorat va turizm manzillaridan biriga aylandi. Bu natija davlat rahbarining shaxsiy eʼtibori, mutasaddilar masʼuliyati, quruvchi va hunarmandlar mahorati, xalq duosi va hamjihatligining samarasi edi.
Islom maʼrifatidagi boqiy saboq
Sulton Uvays Qaraniyning islom maʼrifatidagi oʻrni biror tariqat asoschisi boʻlganida emas, qalb tarbiyasining eng sof mezonlarini oʻz hayotida namoyon etganidadir. Uning siymosida muhabbat – daʼvodan, xizmat – shuhratdan, ona roziligi – shaxsiy orzudan, kamtarlik esa mansabdan ustun turadi.
Uvaysiylik gʻoyasi keyinchalik turli tasavvuf maktablariga taʼsir koʻrsatib, maʼnaviy merosning vaqt va masofadan ustun ekanini anglatdi. Shu maʼnoda Yamanda yashagan kamtar tobeinning nomi Markaziy Osiyo, Onadoʻli, Yaqin Sharq va boshqa hududlarda muhabbat bilan tilga olinishi islom sivilizatsiyasining umumiy maʼnaviy makonini koʻrsatadi.
Baliqkoʻldagi ziyoratgoh ana shu global xotiraning Oʻzbekistondagi yorqin ifodasidir. U turli mamlakatlardan kelgan musulmonlarni Paygʻambarga muhabbat, ota-onaga ehtirom va xolis xizmat kabi umumiy qadriyatlar atrofida birlashtiradi. Ziyorat turizmining eng oliy maqsadi ham shu: inson boshqa xalq va hududga borib, oʻzini begona emas, mushtarak maʼnaviy meros vorisi sifatida his etadi.
Oʻzbekiston zaminida Xojagon-Naqshbandiya singari jahonshumul tariqat takomil topgan. Uvaysiylik tushunchasi esa Naqshbandiya maʼnaviy nasabida ham muhim oʻrin tutgan. Shu bois Sulton Uvays Qaraniy ziyoratgohining obod qilinishi mamlakatimizdagi tasavvuf tarixi, “uvaysiy” ruhiy tarbiya anʼanasi va Naqshbandiya merosi oʻrtasidagi ilmiy-maʼrifiy bogʻliqlikni keng yoritish imkonini beradi.
Yosh avlod uchun ona roziligi maktabi
Bugungi yoshlar Sulton Uvays Qaraniy hayotidan bir nechta bebaho maʼnaviy manfaat olishi mumkin. Birinchisi – ixlos. U zot odamlar eʼtirofi uchun emas, Alloh roziligi uchun yashagan. Raqamli dunyoda har bir ishni namoyish qilish va olqish kutish odatga aylanayotgan paytda koʻzga koʻrinmas yaxshilikning qadrini anglash nihoyatda muhim.
Ikkinchisi – ota-ona oldidagi burch. Yosh inson ilm, kasb va katta maqsadlar sari intilar ekan, uni voyaga yetkazgan insonlarning haqini unutmasligi kerak. Ona duosi shaxsiy rivojga toʻsiq emas, uning maʼnaviy tayanchidir. Uvays Qaraniyning hayoti oilaga xizmat bilan yuksak orzu oʻrtasida uygʻunlik yaratishni oʻrgatadi.
Uchinchisi – kamtarlik. Haqiqiy qadrni insonning oʻzi eʼlon qilmaydi, uning axloqi va xizmati namoyon etadi. Uvaysni buyuk qilgan narsa oʻzini valiy deb tanitish emas, hatto koʻpchilikka nomaʼlum holda ezgu yashash edi. Bunday namuna yoshni soxta obroʻ, manmanlik va shov-shuvdan asraydi.
Toʻrtinchisi – maʼnaviy sadoqat. U Paygʻambarimiz alayhissalomni koʻrmagan boʻlsa ham, u zotning taʼlimotiga butun qalbi bilan sodiq qoldi. Bugungi avlod ham buyuk ajdodlarni bevosita koʻrmagan, ammo ularning kitoblari, obidalari va ibratli hayoti orqali ruhiy bahra olishi mumkin. Bu – uvaysiylikning zamonaviy maʼrifiy mazmunidir.
Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan majmuada kutubxona va muzeyning barpo qilinishi aynan shu saboqlarni tizimli tarzda yetkazish imkonini yaratdi. Yoshlar bu yerga faqat ziyoratchi emas, oʻrganuvchi, fikrlovchi va meros davomchisi sifatida kelishi mumkin.
Oʻzlikni anglash va abadiyatga daxldor tarix
Milliy oʻzlikni anglash – faqat oʻz xalqimizdan chiqqan shaxslarni bilish emas. U yurtimizda asrlar davomida eʼzozlangan, xalq axloqi va maʼnaviyatiga singib ketgan umumislomiy siymolarning oʻrnini ham anglashdir. Sulton Uvays Qaraniy Yamanda yashagan, ammo uning onaga hurmat va gʻoyibona muhabbat sabogʻi oʻzbek xalqining qalbida chuqur iz qoldirgan.
Baliqkoʻldagi qadamjo shu maʼnaviy oʻzlashtirishning yorqin namunasidir. Xalq u zot xotirasini asrlar davomida oʻz rivoyati, ziyorati va duosi bilan asradi. Prezident Shavkat Mirziyoyev esa xalq qalbidagi ana shu qadriyatni davlat eʼtibori, ulkan qurilish va zamonaviy maʼrifat tizimi bilan mustahkamladi.
Davlat rahbarining tarixiy xizmati shundaki, u qadamjoni shunchaki taʼmirlatmadi. U Sulton Uvays Qaraniy siymosi atrofida onaga ehtirom, yoshlar tarbiyasi, diniy maʼrifat, milliy meʼmorlik, turizm va hudud taraqqiyotini birlashtirgan yaxlit makon yaratdi.
Olti gektarlik asosiy majmua va toʻrt gektarlik Bibi Naima ona ziyoratgohining obod qilinishi Chortoq tumani qiyofasiga ham katta taʼsir koʻrsatdi. Yangi yoʻl va xizmatlarga ehtiyoj, mehmonxona va savdo shoxobchalari mahalliy aholi uchun ish va tadbirkorlik imkoniyatlarini kengaytirdi. Maʼnaviy meros shu tariqa inson farovonligiga ham xizmat qila boshladi.
Eng muhimi, tasavvuf va ziyorat tarixi yosh avlod uchun koʻzga koʻrinadigan, his etiladigan tirik voqelikka aylandi. Xarob yoki tor qadamjo tarixning zaiflashgan xotirasini anglatsa, obod va maʼrifatli majmua millatning oʻz merosiga ishonchini namoyon etadi.
Shavkat Mirziyoyevning saʼy-harakatlari bilan Baliqkoʻlda barpo etilgan bu muhtasham maskan milliy tarixni abadiyatga daxldor qilmoqda. Maqbara va masjid uning meʼmoriy xotirasini, muzey va kutubxona ilmiy-maʼrifiy mazmunini, bogʻ va favvoralar esa hayotbaxsh goʻzalligini kelajakka olib oʻtadi. Ziyoratga kelgan har bir yosh esa bu tarixning yangi tashuvchisiga aylanadi.
Muhabbatdan bunyod boʻlgan boqiy maskan
Bugun Sulton Uvays Qaraniy majmuasiga kelgan inson bir-birini toʻldiruvchi ikki buyuk manzilni ziyorat qiladi. Bir tarafda Paygʻambarga gʻoyibona oshiq boʻlgan valiy xotirasi, ikkinchi tarafda uni tarbiyalagan va duosi bilan yuksaltirgan ona nomi. Bu ikki ostona orasida muhabbat va xizmatdan iborat boqiy yoʻl bor.
Masjid insonni ibodatga, maqbara tafakkurga, muzey tarixni oʻrganishga, kutubxona ilmga, Bibi Naima maskani esa ona haqini anglashga chorlaydi. Favvoralar va yashil bogʻlar qalbga orom beradi, mehmonxona va ayvonlar musofirga hurmatni namoyon etadi. Majmuaning har bir qismi bitta buyuk gʻoyaga – insonni maʼnan yuksaltirishga xizmat qiladi.
Sulton Uvays Qaraniyning boqiy sabogʻi esa majmua gumbazlari uzra hamon jaranglaydi: muhabbat koʻrish bilangina emas, sadoqat bilan isbotlanadi, buyuklik shuhrat bilan emas, xolis xizmat bilan topiladi, jannatga eltuvchi yoʻl esa koʻpincha ona poyidan boshlanadi.
Prezident Shavkat Mirziyoyevning avliyolar va allomalar merosiga boʻlgan cheksiz ehtiromi tufayli bir vaqtlar xarob boʻlgan qadamjo bugun Fargʻona vodiysining eng muhtasham ziyorat va maʼrifat markazlaridan biriga aylandi. Bu yerda oʻtmish xotirasi bugungi bunyodkorlik bilan, islomiy qadriyatlar milliy ruh bilan, ziyorat esa ilm va tarbiya bilan birlashdi.
Abdulhamid Muxtorov,
O‘zbekiston yozuvchilar uyushmasi a’zosi