ZIYO RADIOSI
Rasmiy diniy-marifiy Internet manzili
“Qolgan ishga qor yog’ar...”

Siz ertaga muhim hisobotni topshirishingiz kerak, sizni ertaga hal qiluvchi suhbat kutmoqda, yoki bo’lmasa taqdiringizga aloqador muhim vazifani amalga oshirishingiz darkor. 

Biroq, siz bularga faol tayyorlanish uchun bor kuch-g’ayratingiz va vaqtingizni bag’ishlash o’rniga beshinchi piyola choyni xo’playsiz, ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarni o’ninchi marotaba ochasiz, barcha yaqinlaringizga qo’ng’iroq qilib chiqasiz. Faol jarayonga kirishmaslik uchun qo’ldan kelgancha boshqa mayda ishlar bilan mashg’ul bo’lasiz va “Mana hozir, yana bir soatdan keyin boshlayman, qanday bo’lsa ham hammasi hal bo’ladi”, deya o’zingizni ovutasiz. Sizga ushbu holatlar tanishmi? Yoki bo’lmasa, hech qanday sabablarsiz vrach qabuliga borishni paysalga solasiz, to’lovlarni o’z vaqtida to’lamasdan, har xil bahonalar topasiz, hattoki odatiy uyni boshdan oyoq tozalash ham bir necha oylarga cho’zilib ketadimi? Agar bu vaziyatlar sizning hayotingizdan ham joy olgan bo’lsa, demak ushbu maqolamiz aynan siz uchundir.

Demak, oldingizda turgan muhim vazifasini bajarish o’rniga, siz mayda ishlarni bajarishga, aytaylik, yengil tamaddi qilish, gullarni sug’orish, o’yinlar, Internetda sayr qilishga tayyorsiz. Agar shunday bo’lsa, ehtiyot bo’ling: sizda prokrastinatsiya belgilari ko’rinmoqda. Shu o’rinda prokrastinatsiya nima degani o’zi, degan savol paydo bo’ladi. Bu so’z lotin tilidan olingan bo’lib, «crastinus»  –  ertaga, «pro» – qoldirish, ya’ni ertaga, keyinga qoldirish degan ma’noni anglatadi. Psixologlar esa uni salkam xastalik deb ham atashadi. Bu dangasalikning ko’rinishi bo’lib tuyulishi ham mumkin. Biroq, bu ikkisi bir narsa emas. Boisi, dangasa kishi hech narsa qilmayotganidan tashvishlanmaydi, biror ishni amalga oshirishga istak hissini ham tuymaydi. Biz aytayotgan prokrastinatsiyaga chalingan inson esa, zimmasidagi vazifasini bajarishni hamda faol bo’lishni istaydi, biroq buni amalga oshirolmaydi va o’zini oqlashga turli sabablar topadi.

Prokrastinatsiya, ya’ni sustkashlik, ortga surish bu surunkali kasallik emas, uni butkul davolash mumkin. Ammo, buning uchun siz fikrlash tarzingizni butunday o’zgartirishingizga to’g’ri keladi. Shu bilan birga, bu narsa sizga hayotingizda va ish faoliyatingizda halal berishini anglashingiz lozim.

 

Bundan qanday qutulish mumkin?

 

  1. Reja tuzishga odatlaning. Bunday ko’nikmasiz siz boshlanmagan va yakuniga yetmagan ishlar botqog’iga abadiy ko’milib qolaverasiz. Muntazam ro’yhat tuzib yuring. Uning dastlabki bandlaridan eng qiyin vazifalar joy olishi kerak. Yanada yuqori natija uchun esa tavsiya etamiz: o’zingiz uchun ma’lum vaqt muddatini belgilang, taymerni yoqing va harakatni boshlang!

  2. O’z oldingizga qat’iy qoida qo’ying: «Keyin – demak hech qachon». Agar ishingizni ortga surib, boshqa biror nomuhim narsa bilan shug’ullangingiz kelib qolsa, istagingizni jilovlang va vazifangizning hech bo’lmasa kichik qismini bo’lsa ham bajaring.

  3. Ushbu prokrastinatsiya, ya’ni, ishni ortga surish «kasalligi»ni yengish uchun o’zingizni tartib-intizomga o’rgating va kun tartibiga rioya qiling. Har bir narsani daqiqasi bilan yozib qo’ying va unga amal qilishga, chetga chiqmaslikka harakat qiling. Bundagi siz uchun asosiy band o’z vaqtida o’qilgan namozlardir.

  4. O’zingizga yaxshi baho bering, o’zingizga ishonmaslik, qat’iyatsizlikdan voz keching. O’tgan muvaffaqiyatsizliklar uchun o’zingizni ayblash kerak emas. O’z zaif tomonlaringizni tan oling, axir bular hammada ham bor. Biroq, sizda kuchli sifatlar ham yetarli, ularga tayaning va siz albatta muvaffaqiyatga erishasiz.

  5. Bir kunda avval qancha mo’ljallagan bo’lsangiz, shuncha ishni bajaring. Ishlar oralig’idagi tanaffusda hordiq chiqarishga ham ahamiyat qarating, shu bilan birga kechki vaqt barcha ishlaringizni tugatib bo’lganingizdan so’ng ham bunga amal qiling. Agar siz bir kunlik me’yorni to’liq bajarmagan bo’lsangiz, u holda bir qadam ortga qaytishga to’g’ri keladi. Masalan, vazifalaringizning uchdan ikki qisminigina amalga oshirdingiz. Keyingi kun o’z jadvalingizdagi rejalarni kuniga ikkita vazifaga etib kamaytirishingiz kerak bo’ladi.

  6. Ba’zida perfektionistlik, ya’ni, haddan oshiq mukammallik, yana ham aniqrog’i ideal natijaga erishish istagi oldimizga qo’ygan maqsadga yetishishga halal berishi mumkin. Agar siz hayotda perfektionist bo’lsangiz, dastavval vazifani oxiriga yetkazishga, keyingina mayda kamchiliklarga urg’u berishga o’zingizni o’rgating.

  7. Eng so’ngida esa, biz siz uchun muhim bir bandni tayyorladik. Prekrostinatsiya, ya’ni ortga surish, sustkashlik nafaqat ish faoliyatidagi, balki shaxsiy hayotdagi muvaffaqiyatsizliklarga ham sabab bo’lishi mumkin. Bu “kasallik” bizning ma’naviy-ruhiy mukammallikka erishishimizda ham jiddiy to’siq bo’lishi mumkin. Eslab ko’ring, biz Qur’oni karim o’qishni o’rganishni haligacha boshlamaganimizni oqlash uchun har kuni qanchalab bahonalar topamiz? Barcha namozlarni har kuni o’z vaqtida o’qish uchun necha marta o’zimizga so’z beramiz? Hasan Basriy hazratlari “Ey, Odam farzandi, sen kunlar yig’indisidan iboratsan. Bir kuning o’tgani, bir bo’laging o’tganidir”, deb aytgan ekan. Har gal hayotiy muhim bo’lgan vazifalaringizni ortga surmoqchi bo’lganingizda, mana shu hikmatni yodga olish maqsadga muvofiqdir.

 

 

Internet materiallari asosida

Xurshida Abdullayeva tayyorladi

 

 

 

 

539
08.09.2017