ZIYO RADIOSI
Rasmiy diniy-marifiy Internet manzili
Yer haqida 50 ta qiziqarli dalillar

Yer kurrasi Quyoshdan uzoqlikda joylashuvi bo’yicha uchinchi hamda hayot mavjud bo’lgan yagona sayyoradir. 

Sayyoramizda biologik xilma-xillik 100 mln yil davomida rivojlanib borgan, shu bilan birga hozirda u 8 mln xil tirik jonzotlarning  uyi hisoblanadi.

Darhaqiqat, Alloh taolo Yerni  mukammal va rango rang qilib yaratgan va u Yaratganning bandalariga mehribonligi  va rahmdilligi namunasidir. Zero, Qur’oni karim oyatlarida ham shunday deyiladi:

“U osmonlar va Yerni haq (hikmat) bilan yaratgandir. U kechani kunduzning ustidan o’rar, kunduzni kechaning ustidan o’rar. U Quyoshni ham, Oyni ham (O’z amriga) bo’yinsundirib qo’ygandir. (Ularning) har biri ma’lum muddatgacha sayrda bo’lur. Ogoh bo’lingizki, U Qudratli va (o’ta) Kechirimli (zot)dir!” (Zumar surasi, 9-oyat)

Ushbu maqolamizda e’tiboringizga biz yashayotgan sayyora haqidagi 50 ta qiziqarli dalillarni taqdim etamiz:

  1.  150 milliard  dollar

  2. ng qimmat obyekt  hisoblangan xalqaro kosmik stantsiyaning bahosi shunchani tashkil etadi.

  3.  3.7 milliard mil

Ushbu masofadan Yerning “Pale Blue Dot” (“Hira ko’k nuqta”) deb nomlangan mashhur surati olingan bo’lib, bu sayyoramizning eng uzoq nuqtadan olingan tasviridir. Ushbu tasvirda Yer kurrasi koinot kengliklari aro aks etgan.

  1. 10 kun

Eng chidamli sekinyurar jonzotlar (juda kichik umurtqasizlar turiga mansub) vakuumda yashay olishi mumkin bo’lgan vaqt.

  1. 2 daqiqa

  2. koinotda asbob-uskunalarsiz tura olishi mumkin bo’lgan davr.

  3. Sutkada 24 soat emas

23 soat 56 daqiqa 4 sekund – bu yerning o’z o’qi atrofida aylanadigan muddati bo’lib, u yulduzli sutka deb nomlanadi.

  1. Xitoy havosining ifloslanganligi kosmosdan ko’rinadi, Buyuk Xitoy devori esa ko’rinmaydi.

  2. 38 000

1957-yilda sputnik ixtiro qilinganidan buyon insoniyat tomonidan yaratilib, orbitaga chiqarilgan obyektlar soni.

  1. Er shari bouling (bowlling) sharidan ham tekisroq.

Tog’lar va okeanlar chuqurliklari yer aylanasining  1/5000  qismi hisoblanadi.

  1. Kuniga bir buyum

NASA ma’lumotlariga ko’ra, har kuni kosmik chiqindining biror bir qismi Yerga qaytadi.

  1.  22 000

Insonlar tomonidan yaratilgan, o’lchami 10 sm va undan katta bo’lgan Yer orbitasiga chiqarilgan obyektlarning haqiqiy soni.

  1.  100 tonna

Yerga har kuni atmosfera orqali tushuvchi kichik meteoritlarning  soni.

  1.  Qachonlardir Yerga tushgan eng katta meteor o’zidan krater qoldirmagan.

Ushbu Xoba meteoriti ikkala tomondan tekis bo’lgan, shuning uchun u atmosferadan tosh suvdan qanday o’tsa, shunday o’tgan.

  1.  19 km

Bu shunday balandlikki, agar odam yuqori darajada himoyalangan kiyim kiymasa tana haroratida suv ham qaynaydi.

  1.  Azon qatlami tuynugi tortilmoqda.

  2. -yilda azon qatlami tuynugi 10 yil avvalgiga nisbatan kichraygani mah’lum bo’ldi.

  3.  4.3 kvadrillion fut

Yer atmosferasining qiymati karbonat angidrid gazi bahosida: har kub metrga 1.3 penni 

  1.  8.6 mln

Bir kunda mana shuncha marta chaqmoq chaqadi.

  1.  Sayyoramizdagi jami suvning 97% i sho’r, atigi 3% i chuchuk.

  2.  Antarktikadagi muz miqdori Atlantika okeanidagi suv miqdoriga teng.

  3.  0,008 mg

  4. litr dengiz suvida shuncha oltin moddasi mavjud.

  5.  Dunyo okeanidagi 90% chiqindi plastikdan iborat.

  6.  Har yili okean tubidagi izlanishlar natijasida 2000 ga yaqin hayvon turlari kashf qilinadi.

  7.  Yer aholisining 99 % i okeanga yaqin joyda yashaydi.

  8.  Yiliga 8-12 ta odam akula sabab hayotdan ko’z yumadi. Bir yilda 100 mln akula suzgichlari sabab o’ldiriladi (Bu baliq ovlashning  bir turi bo’lib, unga ko’ra odatda akulaning suzgichi kesib olinadi, qolgan qismi okeanga itqitiladi).

  9.  Dunyo okeanida 1 mln dan ortiq hayvon turi yashaydi. Ularning 2/3 qismi hali kashf qilinmagan.

  10.  Vulqon otilishi hodisasining 90% i okeanda sodir bo’ladi.

  11.  860 km diametr

Agar Yerning barcha suv havzalari bir sharga to’plansa, o’sha sharning hajmi shunday bo’ladi.

  1.  10.9 km

Okeanning eng chuqur qismining chuqurligi.

  1.  Yer Quyosh sistemasidagi tektonik o’choqlarga ega bo’lgan yagona sayyoradir.

  2.  Nodir moddalar aslida kamyob emas.

Masalan, Lyutetsiy keragidan ortiq darajada ko’p tarqalgan noyob element bo’lib, u yer qobig’ida oltindan ko’ra 200 marta ko’proq uchraydi.

  1.  Yerdagi oltinning 99% i uning yadrosida joylashgan. Bu xazina sayyoramizni 1,5 fut qalinlikda o’rab olishga yetishi mumkin.

  2.  5500° C

Yer yadrosining harorati Quyoshning ustki qatlami haroratiga teng.

  1.  Qattiq krits yerning yuragida joylashgan. U oq va issiq bosim shu qadar yuqori bo’lsa ham, hech qachon erib ketmaydi.

  2.  55 tonna

Bu Meksika konidan topilgan Yerdagi eng katta kristallning og’irligi.

  1. 12.4/6371 km ± 0.2%

  2. r qobig’ining Rossiyada qazilgan eng chuqur quduqdagi chuqurligi, Yer markaziga yo’nalgan masofaga nisbatan.

  3.  400 km

Amazonka daryosidan pastroqda Rio Hamza daryosi oqadi, uning kengligi 400 km ni tashkil etadi. Tezligi esa soatiga 1mm dan ham kamroq.

  1.  2.8 km

Shunday chuqurlikdan bakteriyalar topilgan.  Ular radioaktiv moddalar ishlatilishi sababidan tirik qolgan.

  1.  40 mln tonna

Bu har yili Sahroi Kabirdan Amazonka junglilariga uchib o’tuvchi serhosil changlar miqdoridir.

  1.  Turkmanistonda “Jahannam darvozasi” nomli gaz krateri bor bo’lib, bu chuqurlik 40 yil davomida tinimsiz yongan.

  2.  3,5 mlrd yil

Bu Avstraliyadan topilgan, toshga aylanib qotib ketgan bakteriyalarning yoshi. U atmosferada kislorod paydo bo’lishidan oldin vujudga kelgan.

  1.  57,8 ° C

  2. da kuzatilgan eng issiq havo harorati, u 1922 yil Liviyada kuzatilgan.

  3.  -89.2° C

Antarktikaning Vostok stantsiyasida  kuzatilgan  eng sovuq havo harorati.

  1.  2 mln yil ilgari Antarktika zaminining eng ovloq yerida yomg’ir yog’gan.

  2.  2 sm.

Har yili davlatlar 2 sm ga  siljiydi.

  1.  300 yil ichida sayyoramizdagi  jonivorlarning 75% turi yo’q bo’lib ketadi.

  2.  Hayvonlarning atigi 14% turi kashf qilingan.

  3.  Dunyoda bir kunda  200 000 odam tug’iladi.

  4.  Turkiyadagi Gyobekli Tepa – insonlar tarafidan yaratilgan eng qadimiy diniy inshootdir. U miloddan avvalgi X asrda barpo etilgan.

  5.  Yer sayyorasida 106 milliard odam yashagan.

  6.  9.2 milliard

  7. yilga kelib Yer sayyorasidagi odamlarning soni shuncha bo’ladi.

  8.  Har soniyada 2 ta odam hayotdan ko’z yumadi.

 

 

Xurshida Abdullayeva va

Bibihojar Toirjonova tayyorladi

390
13.07.2017